Çelik fabrika binası ne kadar sürede tamamlanır?

Süre; binanın büyüklüğüne, vinç ve asma kat gibi eklere, proje onay sürecine, atölyenin iş yüküne ve mevsime göre değişir, bu yüzden tek bir rakam vermek doğru olmaz. Genel olarak proje, imalat resimleri ve atölye imalatı takvimin büyük bölümünü alır; saha montajı görece kısadır. Temel işlerinin çelik imalatıyla aynı anda yürütülmesi toplam süreyi kısaltır.

Çelik fabrika binası ile betonarme prefabrik fabrika arasındaki fark nedir?

Betonarme prefabrikte kolon ve kirişler fabrikada dökülmüş ağır beton elemanlardır; çelikte aynı görevi daha hafif çelik profiller üstlenir. Çelik yapı hafif olduğu için temele daha az yük aktarır, geniş açıklıkları daha kolay geçer ve sonradan değiştirilmesi kolaydır. Betonarme prefabrik ise yangına ve korozyona karşı daha az ek koruma ister. Seçim açıklığa, zemine ve kullanım amacına göre yapılır.

Çelik fabrika binasında yangına karşı hangi önlemler alınır?

Çelik yanmaz, ancak yüksek sıcaklıkta dayanımını yitirir; bu yüzden önlemler taşıyıcı sistemin yangında belirli bir süre ayakta kalmasını hedefler. Aranan koşullar binanın kullanım sınıfına göre Binaların Yangından Korunması Hakkında Yönetmelik’te tanımlıdır. Uygulamada yangın geciktirici boya, yanmaz levha kaplama, taş yünü çekirdekli panel, yangın bölmeleri ve söndürme sistemleri birlikte değerlendirilir.

Çelik fabrika binası sökülüp başka bir yere taşınabilir mi?

Bulonlu birleşimlerle kurulmuş bir çelik yapı sökülüp başka bir arsada yeniden kurulabilir. Temeller ve zemin betonu yerinde kalır, yeni yerde yeniden yapılır. Kaplama panellerinin ve bağlantı elemanlarının bir bölümü sökümde zarar görebilir. Yeni arsanın zemin, kar ve deprem koşulları farklıysa statik projenin oraya göre yeniden kontrol edilmesi gerekir; ruhsat süreci de yeni yer için ayrıca yürütülür.

Çelik Fabrika Binası Nasıl Yapılır?

Çelik konstrüksiyon fabrika binası, önce kâğıt üzerinde çözülen, sonra atölyede parça parça üretilen ve sahada bulonlarla birleştirilen bir yapıdır. Süreç yedi adımda ilerler: ihtiyaç analizi ve yerleşim, zemin etüdü ile statik proje, imalat resimleri, atölye imalatı, yüzey koruması, sevkiyat ve saha montajı, son olarak çatı ve cephe kaplaması.

Betonarme yapıdan en belirgin farkı, işin büyük bölümünün şantiyede değil atölyede bitmesidir. Bu, hava koşullarına bağımlılığı azaltır ve montajı hızlandırır; karşılığında kararların erken verilmesini ister. Kesilip delinmiş bir kolonu şantiyede değiştirmek, çizim üzerinde bir çizgiyi kaydırmaktan çok daha zahmetlidir. Aşağıda her adımda ne yapıldığını, hangi kararın neyi etkilediğini ve sahada sık görülen hataları sırasıyla anlatıyoruz.

Çelik fabrika binası hangi adımlarla yapılır?

Çelik fabrika binası, birbirini izleyen yedi adımda yapılır ve her adım bir sonrakinin girdisini üretir: ihtiyaç programı projeyi, proje imalat resimlerini, resimler atölyedeki parçaları, parçalar da sahadaki montaj sırasını belirler. Adımlardan biri eksik ya da aceleyle geçilirse hata bir sonrakine taşınır.

01
İhtiyaç analizi ve yerleşim planı
Üretim hattının ya da depolama düzeninin yerleşimi çıkarılır. Kolonsuz geçilmesi gereken açıklık, makine ve raf yüksekliği, tavan vinci ihtiyacı, kapı ölçüleri ve tır manevra alanı bu aşamada netleşir. İleride genişleme düşünülüyorsa yönü şimdiden belirlenir.
02
Zemin etüdü ve statik proje
Zemin etüdü, zeminin taşıma gücünü ve deprem davranışını ortaya koyar; temel tipi buna göre seçilir. Statik proje, Türkiye Bina Deprem Yönetmeliği ile Çelik Yapıların Tasarım, Hesap ve Yapım Esaslarına Dair Yönetmelik’e göre hazırlanır; kar ve rüzgâr yükleri yapının bulunduğu yere göre alınır.
03
İmalat resimleri
Statik projedeki her eleman tek tek parçalara ayrılır. Her parçanın kesim boyu, delik yeri, kaynak ayrıntısı ve poz numarası çizilir; ayrıca hangi parçanın nereye geleceğini gösteren montaj planı hazırlanır. Atölye yalnızca bu resimlere bakarak üretim yapar.
04
Atölye imalatı
Profiller ve levhalar ölçüsünde kesilir, bulon delikleri açılır, parçalar çatılıp kaynaklanır. Uzun kirişler ve makaslar nakliye boyuna göre bölünür; ek yerleri atölyede deneme amaçlı birleştirilerek deliklerin tuttuğu doğrulanır.
05
Yüzey hazırlığı ve korozyon koruması
Parçalar kumlanarak hadde kabuğu ve pastan arındırılır, ardından ortamın aşındırıcılığına uygun boya sistemi uygulanır ya da sıcak daldırma galvaniz yapılır. Kaplama kalınlığı ölçülüp kayda geçirilir.
06
Sevkiyat ve saha montajı
Parçalar montaj sırasına göre yüklenir. Sahada kolonlar ankraj bulonlarına oturtulur, kirişler ya da makaslar vinçle yerine alınır, aşıklar ve stabilite çaprazları bağlanır, bulonlar projede verilen değerlere göre sıkılır.
07
Çatı ve cephe kaplaması
Taşıyıcı sistem tamamlanıp ölçüleri kontrol edildikten sonra çatı ve cephe sandviç panel ya da trapez sacla kapatılır; oluklar, ışıklıklar, kapılar ve derz bantları takılır. Bina bundan sonra zemin betonu ve tesisat işlerine hazırdır.

Tasarımı en çok hangi kararlar belirler?

Bir çelik fabrika binasının taşıyıcı sistemini ve çelik miktarını en çok beş karar belirler: açıklık, kolon aralığı, saçak yüksekliği, vinç yükü ve yapının bulunduğu yerin kar ile rüzgâr yükleri. Bu veriler ve zemin koşulları netleşmeden hazırlanan teklif ya da çizim, ancak kaba bir tahmin sayılır.

Çelik fabrika binasında tasarımı belirleyen kararlar

Karar	Neyi etkiler	Dikkat edilecek nokta
Açıklık	Çerçeve tipi, kiriş ya da makas yüksekliği	Kolonsuz alan büyüdükçe çelik miktarı hızla artar
Kolon aralığı	Aşık kesiti, çerçeve ve temel sayısı	Kapı ve raf düzeniyle birlikte seçilmeli
Saçak yüksekliği	Kolon boyu, rüzgâr yükü, cephe alanı	Vinç kancası ve makine yüksekliğine göre belirlenir
Vinç yükü	Kolon kesiti, vinç kirişi, temel	Kapasite ve çalışma sıklığı baştan bilinmeli
Kar ve rüzgâr	Çatı elemanları, aşıklar, çaprazlar	Yere ve rakıma göre standarttan alınır
Zemin koşulları	Temel tipi ve boyutu	Zemin etüdü olmadan öngörülemez

Açıklık konusunda sık yapılan yanlış, “her ihtimale karşı” gereğinden geniş kolonsuz alan istemektir. Üretim akışı bir orta kolon sırasına izin veriyorsa iki açıklıklı bir çerçeve çoğu zaman daha hafif çıkar. Açıklık büyüdükçe dolu gövdeli kiriş yerine kafes makas gündeme gelir; bu seçimi çelik çatı makası tipleri yazısında ayrıntılı ele aldık. Kar yükü ise Malatya gibi kışı karlı geçen illerde çatı elemanlarının boyutunu doğrudan belirler ve TS EN 1991-1-3 ile TS 498’e göre hesaba katılır.

Temel ve ankraj neden işin en hassas noktasıdır?

Temel ve ankraj, betonarme ile çeliğin buluştuğu yerdir ve iki işin toleransı birbirinden çok farklıdır: beton santimetreyle, çelik milimetreyle çalışır. Ankraj bulonları yanlış yere ya da yanlış kotta gömülürse atölyede kusursuz üretilmiş kolon yerine oturmaz ve montaj daha ilk gün durur.

Bu yüzden ankraj bulonları beton dökülmeden önce çelik şablonlarla sabitlenir; aks ve kot ölçüleri dökümden hem önce hem sonra ölçü aletiyle kontrol edilir. Kolon taban levhasının altında bırakılan boşluk, kolon şakülüne alındıktan sonra büzülme yapmayan harçla doldurulur. Vinçli binalarda bu hassasiyet daha da önem kazanır, çünkü vinç rayının doğrultusu kolonların doğrultusuna bağlıdır. Temeli başka bir yüklenici döküyorsa ankraj planının ve şablonların çelik imalatçısından alınması, sahadaki sürprizlerin çoğunu önler.

Saha montajı hangi sırayla ilerler?

Saha montajı, yapının her aşamada kendi başına ayakta durabileceği bir sırayla ilerler: önce çaprazlı bir aksın kolonları ve kirişleri kurulup sabitlenir, sonra diğer akslar buna bağlanarak eklenir. Çaprazsız dikilen kolon sıraları, kaplama yapılmadan önceki bir fırtınada devrilme riski taşır.

Kolonlar: ankraj bulonlarına oturtulur, şakülü alınır ve geçici olarak sabitlenir.
Düşey çaprazlar: ilk kolonlarla birlikte takılır; yapıya boyuna doğrultuda rijitlik verir.
Kirişler ya da makaslar: çoğunlukla yerde birleştirilip vinçle tek parça kaldırılır, kolon başlarına bulonlanır.
Aşıklar ve çatı çaprazları: çerçeveleri birbirine bağlar, kaplamayı taşır ve çatı düzlemini rijitleştirir.
Son kontroller: bulon sıkılığı, şakül ve aks ölçüleri kaplamaya geçilmeden önce doğrulanır.

Bina içine asma kat ya da çelik platform yapılacaksa bunun kolonları ve kirişleri de aynı montaj programına alınır. Sonradan eklenen asma kat, kaplanmış bir binanın içinde vinçsiz çalışmayı gerektirdiği için hem daha yavaş hem daha zahmetlidir.

Çatı ve cephe kaplamasında hangi seçenekler var?

Çelik fabrika binalarında çatı ve cephe çoğunlukla iki yoldan biriyle kapatılır: iki sac arasında yalıtım çekirdeği bulunan sandviç panel ya da tek kat trapez sac. Isıtılan, iklimlendirilen ya da içinde insanların sürekli çalıştığı binalarda sandviç panel; yalnızca yağmurdan ve güneşten korunması yeten depolarda ve sundurmalarda trapez sac yaygındır.

Sandviç panelde çekirdek malzemesi poliüretan esaslı ya da taş yünü olabilir. Taş yünü yanmaz bir malzeme olduğu için yangın yükü yüksek tesislerde öne çıkar; poliüretan esaslı çekirdek ise aynı kalınlıkta daha yüksek ısı yalıtımı verir. Gün ışığı için ışıklık şeritleri, yağmur suyu için yeterli kesitte oluk ve iniş borusu bu aşamada çözülür. Malatya’nın sıcak yazı ve soğuk kışı düşünüldüğünde yalıtımsız bir çatı, üretim alanında yazın bunaltıcı sıcağa, kışın ise sac altında yoğuşma damlamasına yol açabilir.

En sık yapılan hatalar nelerdir?

Çelik fabrika binalarında sorunların çoğu imalat ya da montaj işçiliğinden değil, başta verilmemiş ya da geç değiştirilmiş kararlardan doğar: eksik zemin verisi, sonradan akla gelen vinç, yalnızca tonaja bakılarak seçilen teklif. Sahada en sık karşılaşılan altı hata şunlardır:

Zemin etüdü olmadan fiyat almak: temel maliyeti belirsiz kalır, teklifler birbiriyle karşılaştırılamaz.
Vinci sonradan düşünmek: vinç yükü kolonu, temeli ve saçak yüksekliğini değiştirir; hazır binaya eklemek çoğu zaman güçlendirme gerektirir.
Teklifleri yalnızca tonajla karşılaştırmak: boya sistemi, bulon sınıfı, kaplama kalınlığı ve montajın kapsamı aynı değilse rakamlar aynı şeyi anlatmaz.
Çaprazları kaldırmak: kapı ya da raf yerine denk gelen bir çapraz mühendise sorulmadan sökülmemelidir; çapraz, yapının yatay yük taşıyıcısıdır.
Korozyon korumasını ortama göre seçmemek: nemli ya da kimyasal buharlı bir üretim alanı, kuru bir depoyla aynı boyayla korunamaz.
Büyümeyi planlamamak: son aks genişlemeye uygun tasarlanırsa sonradan eklenen bölüm mevcut yapıya zarar vermeden bağlanır.

Koruma sistemi seçimini galvaniz mi, boya mı yazısında ortam sınıflarıyla birlikte anlattık. Demirtaş Çelik olarak çelik konstrüksiyon imalatını Malatya 1. Organize Sanayi Bölgesi’ndeki tesisimizde yapıyor, saha montajını da üstleniyoruz. Elinizde yerleşim planı, arsa ölçüsü ve varsa zemin etüdü bulunuyorsa teklif formu üzerinden iletebilirsiniz; ön değerlendirme bu verilerle çok daha sağlıklı yapılır.